सोमबार , फागुण २४, २०७७

तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गरिने

तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गरिने

२५ माघ,सिद्धार्थनगर । महामानव गौतमबुद्धले २९ वर्ष बिताएको प्राचीन शाक्य राज्यको राजधानी तथा विश्वको सबैभन्दा ठूलो खुला सङ्ग्रहलाय दाबी गरिएको तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्ने अभियान शुरु गरिएको छ ।

विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत हुनका लागि आवश्यक संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषणा गर्नुपर्ने आवश्यकतानुसार नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग, लुम्बिनी विकास कोष र कपिलवस्तु नगरपालिकाले संयुक्तरूपमा स्थानीयस्तरको छलफल गरेसँगै उक्त कामको थालनी भएको हो । प्राचीन शाक्यहरूको राजधानी तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा जतिसक्दो छिटो सूचीकृत गर्न स्थानीय सरकारको तर्फबाट कामहरु भईरहेका छन् ।

Kumari Bank 300x290 new
Global IME Bank new
Nepal Life Insurance

नेपाल सरकारको पुरातत्व विभागका प्रमुख पुरातत्व अधिकृत रामबहादुर कुँवरले पुरातत्वको दृष्टिकोणले तिलौराकोट अत्यन्तै महत्वपूर्ण ठाउँ रहेको बताएका छन् । नेपाल सरकार पुरातत्व विभागको विश्व सम्पदा संरक्षण शाखा प्रमुख डा सुरेश श्रेष्ठले विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्नुपूर्व संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषणा गर्नुपर्ने अनिवार्य प्रावधानअनुसार काम अगाडि बढाउन थालेको बताएका छन् ।

विश्व सम्पदा र तिलौराकोट

विश्वमा अहिलेसम्म एक हजार १२१ सम्पदा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भएको पुरात्व विभागले जनाएको छ । नेपालले १९७२ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक सङ्गठन युनेस्कोको विश्व सम्पदा महासन्धिमा हस्तक्षर गरेको थियो । त्यसयता काठमाडौं उपत्यका र लुम्बिनी गरेर जम्मा दुई स्थानमात्रै विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छन् ।

तिलौराकोटलाई पनि संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषणा गरेपश्चात कुदान, गोटिहवा, निग्लीहवा, अरौराकोट, सगरहवा र सिसनियालाई पनि संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषणा गरी प्राचीन शाक्यहरूको राजधानी कपिलवस्तुलाई विश्व सम्पदा सूचीमा राख्ने योजना पुरातत्व विभागले बनाएको छ । सन् १९९७ मा तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न युनोस्कोमा पहलको शुरुआत गरिएको तर २४ वर्षपछि ठोसरूपमा कदम चालिएको छ ।

सिद्धार्थ गौतमले २९ वर्षको उमेरमा राजकीय जीवन त्यागेर ज्ञानका लागि कपिलवस्तु दरबार त्याग गरेका थिए । पाँचौँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चिनियाँ यात्री फासियान र सातौँ शताब्दीमा हवेयन साङ्गले तिलौराकोटको भ्रमण गरेका थिए भने सन् १८९९ मा पुरातत्वविद् पूर्णचन्द्र मुखर्जीले उत्खनन गरेपश्चात यसको महत्व अझै बढेर गएको हो । तिलौराकोटमा प्रसिद्ध पुरातत्वविद् देवला मित्र, तारानन्द मिश्र, बालकृष्ण रिजाल र रबिन कनिङ्गघमले पनि उत्खनन गरेका छन् ।

संरक्षित स्मारक क्षेत्रका लागि कानूनी प्रावधान

विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत हुनका लागि सबैभन्दा पहिले संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषणा हुनुपर्दछ । प्राचीन स्मारक ऐन, २०१३ को दफा ३ मा संरक्षित क्षेत्र घोषणाका लागि केही कानूनी प्रावधान राखिएको छ । उक्त दफाको १० उपदफामा समेटिएको ऐनको १ नम्बर उपदफामा अनुसार नेपाल सरकारले कुनै प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँ वा क्षेत्रलाई संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषित गर्न चाहेमा चार किल्ला खोली सोको सूचना स्मारक रहेको ठाउँ र सो ठाउँ नजिकैको सार्वजनिकस्थलमा समेत एक–एक प्रति टाँस्नुपर्ने प्रावधान छ ।

यसैगरी ४० नम्बर उपदफामा उपदफा १० बमोजिमको सूचनामा उजुरी परेमा उपदफा ३० बमोजिम अन्तिम निर्णय भइसकेपछि र उजुरी नपरेमा उजुरी गर्ने हदम्याद समाप्त भइसकेपछि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी कुनै प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँ वा क्षेत्रको चार किल्ला खोली सो ठाउँ वा क्षेत्रलाई संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषित गर्न सक्नेछ भनी स्पष्टरूपमा उल्लेख गरिएको छ ।

यसैगरी उपदफा ७० मा नगरपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने संरक्षित स्मारक क्षेत्रमा घर वा भवनको निर्माण, मर्मत, थपघट वा पुनःनिर्माण गर्न चाहने व्यक्तिले पेश गरेको नक्शा नगरपालिकाले प्रचलित कानूनबमोजिम पास गर्नुभन्दा अगावै त्यस्तो नक्शामा पुरातत्व विभागको स्वीकृति लिनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

तिलौराकोटलाई बर्माको बगानाजस्तै पुरातत्वका विद्यार्थी तथा अनुसन्धानकर्ताले खुला सङ्ग्रहालयको रूपमा प्रयोग गर्न सक्दछन् । त्यसका लागि संरक्षित स्मारक क्षेत्र घोषणा गरेर तत्कालै अगाडि बढ्नुपर्ने पुरातत्वका जानकारहरु बताउछन् ।

प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार

नेपालबहस ट्रेन्डिङ

लोकप्रिय

टी २० क्रिकेटः अस्ट्रेलियाविरुद्धको शृंखला न्यूजील्यान्डले जित्यो, गुपटेलले गरे उत्कृष्ट ब्याटिङ टी २० क्रिकेटः अस्ट्रेलियाविरुद्धको शृंखला न्यूजील्यान्डले जित्यो, गुपटेलले गरे उत्कृष्ट ब्याटिङ २२ घण्टा पहिले
चीनको निर्यातमा व्यापक सुधार, एक दशकमै सबैभन्दा बढी चीनको निर्यातमा व्यापक सुधार, एक दशकमै सबैभन्दा बढी २३ घण्टा पहिले
गज्जबको संयोग, जन्मदिनको उपहार– माधवमाथि गतिलो प्रहार ! गज्जबको संयोग, जन्मदिनको उपहार– माधवमाथि गतिलो प्रहार ! १९ घण्टा पहिले
प्रतिनिधिसभा बैठक बहिस्कार गर्दै बाहिरिए प्रचण्ड–नेपाल समूह प्रतिनिधिसभा बैठक बहिस्कार गर्दै बाहिरिए प्रचण्ड–नेपाल समूह १८ घण्टा पहिले
शान्तिपूर्ण राजनीतिक अवतरणको स्वागत, दण्डहिनतालाई प्रश्रय नदिन अपिल ! शान्तिपूर्ण राजनीतिक अवतरणको स्वागत, दण्डहिनतालाई प्रश्रय नदिन अपिल ! २१ घण्टा पहिले
लुकिछिपी बसेको अवस्थामा बैंकिङ कसूरका फरार पक्राउ लुकिछिपी बसेको अवस्थामा बैंकिङ कसूरका फरार पक्राउ १६ घण्टा पहिले
बलात्कार आरोपित पक्राउ बलात्कार आरोपित पक्राउ २१ घण्टा पहिले
महानगरद्वारा ‘रिचार्ज काठमाडौं सञ्चालन कार्यविधि २०७७’ स्वीकृत महानगरद्वारा ‘रिचार्ज काठमाडौं सञ्चालन कार्यविधि २०७७’ स्वीकृत ५४ मिनेट पहिले