fbpx

ओलीको बोली र उनका चुनौती


Share This

नेपालबहस संवाददाता    

शहरमा जसको चर्चा छ—

खड्ग र प्रचण्ड ‘डबल पाईलट’ र दुईतिहाई मतको सत्तारुढ कम्युनिस्ट पार्टी कुहिरोमा दिशा हराएको नियतीको चित्र

एउटा रोचक लघुकथाबाट प्रसंग थालौं–

“झापा जिल्लास्थित एउटा गाउँको सरकारी स्कूलको छैठौं कक्षामा दुई विद्यार्थी थिए– खड्गप्रसाद र सरस्वतीप्रसाद । खड्गप्रसाद चतुर थियो । शिक्षकले कक्षामा पढाएकै भरमा पास हुनसक्ने तेज दिमाग थियो त्यसको । तर पढाईभन्दा पनि राजनीतिक भाषण, दङ्गाफसाद, होहल्ला र झैझगडातिर त्यसको बढ्ता दिलचस्पी हुन्थ्यो । गाउँमा गोरू जुधे वा कुकुरहरू झगडा गरे भनेपनि खड्गप्रसाद रमिता हेरेर थप्पडी बजाउन पुगिहाल्थ्यो । पार्टी पोलिटिक्सतिर हिँड्दाहिँड्दै आखिर उसले पढ्नै छोडिदियो । त्यसपछि खड्गप्रसाद कता गायब भयो, उसलाई थाहा भएन ।

प्रधानमन्त्री पाल्नुभो । प्रधानमन्त्री त आफ्नै सहपाठी खड्गप्रसादजस्तै देखेर सरस्वतीप्रसाद रोमाञ्चित भयो । सम्मान थाप्न नजिकै पुग्दा यकिन भयो, आफूलाई सम्मान गर्न आएको मुलुकको प्रधानमन्त्री त आफ्नै सहपाठी त्यै खड्गप्रसाद पो रहेछ ! वैज्ञानिक सरस्वतीप्रसादले सम्मानका लागि हात थापे ।

अर्कातिर सरस्वतीप्रसाद खुरुखुरु पढेर पास गर्दै एसएलसी पूरा गरेर आई.एस्सी., बी.एस्सी. एम.एस्सी पास गर्दै नामुद वैज्ञानिक भयो । ऊ विश्वविद्यालयमा पढाउँथ्यो । त्यसबाहेक उसलाई विज्ञानसम्बन्धी भाषण दिन चारैतिरबाट निम्ता आउने हुनाले भ्याईनभ्याई थियो । प्रगतिको यस यात्रामा उसले आफ्नो बालसखा सहपाठी खड्गप्रसादलाई सम्झिरहन्थ्यो, तर भेट्न सक्दैनथ्यो । लामो कालखण्ड यसरी नै बितिसकेको थियो ।

वैज्ञानिक सरस्वतीप्रसादलाई त्यो वर्ष प्रधानमन्त्रीका हातबाट राष्ट्रिय सम्मान तथा पुरस्कार प्रदान गर्ने सरकारबाट घोषणा भयो । सरस्वतीप्रसादका मनमा अनेकौं सम्झनाका तरङ्ग उठे– आज म प्रगतिको यति उचाई र प्रतिष्ठामा पुगिसके, त्यो मेरो साथी राजनीतिका लागि पढाई छोडेर कहाँ दुःख पाईराख्या होला ! यो सम्मान कार्यक्रम देख्न पाए त्यो कति खुशी हुँदो हो…..! इत्यादि ।

सरस्वतीप्रसाद कार्यक्रमस्थलमा पुग्यो र प्रमुख अतिथिको प्रतिक्षामा बस्यो । आफ्नो सम्मानका लागि ब्यस्तता छोडेर प्रधानमन्त्री पाल्नुहुने कुराले उसको मन गौरवले त्यसै फुलेको थियो । प्रधानमन्त्री पाल्नुभो । प्रधानमन्त्री त आफ्नै सहपाठी खड्गप्रसादजस्तै देखेर सरस्वतीप्रसाद रोमाञ्चित भयो । सम्मान थाप्न नजिकै पुग्दा यकिन भयो, आफूलाई सम्मान गर्न आएको मुलुकको प्रधानमन्त्री त आफ्नै सहपाठी त्यै खड्गप्रसाद पो रहेछ ! वैज्ञानिक सरस्वतीप्रसादले सम्मानका लागि हात थापे । प्रमुख अतिथि प्रधानमन्त्री खड्गप्रसादले सम्मान र पुरस्कारका नगद र सामग्री सरस्वतीप्रसादका हातमा राखिदिँदै बधाई ज्ञापन गर्नुभयो र बालसखालाई हक राखेझैं अनौपचारिक रुपमा भन्नुभो, “आखिर मैसँग हात थाप्नुपर्ने रहेछ, तिमीले यतिका वर्ष पढेर मिहिनेत गरेर के जित्यौ ?”

वर्तमान नेपालको आम परिस्थिति यही हो ।
◊◊                                                                           ◊◊                                                                       ◊◊

झन्डै ५५ वर्षअघि आफूहरूको राजनीतिक संघर्षले जन्माएको पार्टी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (पूर्वएमाले) को शिखर नेतृत्वमा २०७१ मा उक्लिने बित्तिकै केपी ओलीका आँखा सिंहदरबारमा एकनासले अडिएका थिए । एक वर्षपछि उनले सिंहदरबारतिरको त्यो लक्ष्य भेदन गरिछाडे । राजनीतिमा बिना थकान एकोहोरो हिँड्नेका लागि ओलीको जितले अर्थ राख्छ । पूर्वी पहाड तेह्रथुम जिल्ला आठराई इवा गाविसको अतिसामान्य परिवारको झुपडीमा (फोटो— ओलीको जन्मघर) जन्मिएका ओली सत्ताको शिखरमा चढ्नु नेपाली लोकतन्त्रको पनि जित हो ।

पिता मोहनप्रसाद ओलीले पहाडमा दश नङ्ग्रा खियाउँदा र ज्योतिषी–चिनाको ब्यवसाय गरेपनि परिवारको जिविका चलाउनै असम्भव भएपछि पहाड छोडेर ओली परिवार झापाको शरणामतिको खोला किनारमा अलिकति जग्गा लिएर बसोबास गर्न थाल्यो । तर खोलाको बाडीले त्यही जग्गा पनि बगाईदिएपछि ओली परिवारको बिचल्ली हुनै नै भयो । त्यसपछिका दुःख भनिसाध्य छैन । बाल्यकालमै आमा गुमाएका, राती सुतेका बेला ओछ्यानमै पिसाब खुस्किने समस्याले ‘मुतुवा कान्छो’ नाम पाएका र घरमा बोलाउने नाम ध्रुब भएका खड्गप्रसाद ओली पञ्चायतकालमा प्रहरीको पिछाबाट उम्किन परिचय फेरेर के.पी. शर्मा भएका हुन् ।


पत्रकार सुधीर शर्माको चर्चित पुस्तक ‘प्रयोगशाला’ को पहिलो अध्यायको सुरुआत ओली र भारतीय गुप्तचर संस्था ‘रअ’ प्रमुख सञ्जीव त्रिपाठी तथा तत्कालीन काठमाडौं स्टेसन प्रमुख पिटर हनामानबीचको एउटा अँध्यारो कोठाको भेटबाट सुरु हुन्छ । अँध्यारा कोठामा भारतीय गुप्तचरलाई भेट्ने र मोलतोल गर्ने नेपाली राजनीतिज्ञले के कस्तो सम्बन्ध बनाउँछन् । त्यसको लेखाजोखा नेपाली राजनीतिले राख्न असम्भव छ । एउटा समय यस्तो थियो, ओलीको भारतसँगको सम्बन्ध गोप्य कोठामा सीमित थिएन, खुल्लमखुल्ला थियो ।


बिरलै देश होलान् जसले यति सामान्य पृष्ठभूमिका मानिसलाई प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा पु¥याउने गर्विलो विवरण पाएको होस् । ०७४ फागुन ३ गते उनी दोस्रोपटक मुलुकको प्रधानमन्त्री बने । २०१६ सालमा बीपीलाई संसदमा दुईतिहाई बहुमतको समर्थनसहित ऐतिहासिक सरकार गठन गर्ने ऐतिहासिक अवसर मिलेको थियो । बीपीपछि करिब ६० वर्षको अन्तरालमा त्यही अवसर केपीलाई मिलेको छ ।

यो सत्यको अर्को पाटो पनि छ ।

ओली सामान्य परिवारमा जन्मिएका थिए, त्यो उनको विगत हो । अहिले बालकोटको बसाई, रहनसहन, आय–व्यय र सम्बन्धहरू सामान्य परिवारको दायरामा अटाउँदैनन् । लामो भूमिगत राजनीति र १४ वर्ष लामो जेल जीवन व्यतीत गरेर २०४६ सालमा खुला राजनीतिमा आएपछिका करिब ३० वर्षमा झापाका क्रान्तिकारी कम्युनिष्ट युवा खड्गप्रसाद ओली लोकतन्त्रवादी र ब्यवहारवादी नेता केपी ओलीमा रुपान्तरित भइसकेका छन् । यो रुपान्तरण क्रममा ओलीले धेरै सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक सम्बन्ध मुलुकभित्र र बाहिर स्थापित गरेका छन् । तीमध्ये एउटा हो, भारतसँगको सम्बन्ध ।

पत्रकार सुधीर शर्माको चर्चित पुस्तक ‘प्रयोगशाला’ को पहिलो अध्यायको सुरुआत ओली र भारतीय गुप्तचर संस्था ‘रअ’ प्रमुख सञ्जीव त्रिपाठी तथा तत्कालीन काठमाडौं स्टेसन प्रमुख पिटर हनामानबीचको एउटा अँध्यारो कोठाको भेटबाट सुरु हुन्छ । अँध्यारा कोठामा भारतीय गुप्तचरलाई भेट्ने र मोलतोल गर्ने नेपाली राजनीतिज्ञले के कस्तो सम्बन्ध बनाउँछन् । त्यसको लेखाजोखा नेपाली राजनीतिले राख्न असम्भव छ । एउटा समय यस्तो थियो, ओलीको भारतसँगको सम्बन्ध गोप्य कोठामा सीमित थिएन, खुल्लमखुल्ला थियो ।

पार्टी अध्यक्ष निर्वाचित हुनुअघि एक सार्वजनिक कार्यक्रममा ओलीले भने, ‘भारतसँगका हाम्रा समस्या समाप्त भए, अब सम्भावना नै सम्भावना मात्र बाँकी छन् ।’ तर त्यो अभिव्यक्ति दिएको एक वर्षपछि उनले भारतविरोधी ‘राष्ट्रवादी’ गठबन्धनको उम्मेदवारका रूपमा प्रधानमन्त्रीको चुनाव जितेका हुन् । समयको चक्र– भारतलाई र भारतले सधै शंकाको दृष्टिले हेर्ने केपी ओलीका प्रधानमन्त्री प्रतिष्पर्धी स्व. सुशील कोइरालाले दक्षिणको सहयोग र सहानुभूतिका बाबजुद चुनाव हारे ।

खिलराज रेग्मीलाई चुनावी मन्त्रिपरिषदको अध्यक्ष बनाउने क्रममा सुरुमा धुँवाधार विरोध गरेका ओली दुई दिनभित्र त्यो प्रस्तावको जननीले ‘सम्झाउने’ बित्तिकै फनक्क एकसय असी डिग्री फर्किए । पार्टी अध्यक्ष निर्वाचित हुनुअघि एक सार्वजनिक कार्यक्रममा ओलीले भने, ‘भारतसँगका हाम्रा समस्या समाप्त भए, अब सम्भावना नै सम्भावना मात्र बाँकी छन् ।’ तर त्यो अभिव्यक्ति दिएको एक वर्षपछि उनले भारतविरोधी ‘राष्ट्रवादी’ गठबन्धनको उम्मेदवारका रूपमा प्रधानमन्त्रीको चुनाव जितेका हुन् । समयको चक्र– भारतलाई र भारतले सधै शंकाको दृष्टिले हेर्ने केपी ओलीका प्रधानमन्त्री प्रतिष्पर्धी स्व. सुशील कोइरालाले दक्षिणको सहयोग र सहानुभूतिका बाबजुद चुनाव हारे । ओली पहिलोपटक प्रधानमन्त्री हुँदा भारतले नेपालमा तेस्रोपटकको नाकाबन्दी लगाएको थियो ।

ओलीको भारतसँगको सम्बन्ध किन बिग्रेको हो, कहिले वा कति बिग्रेको हो भन्ने यकिन छैन । विवादास्पद महाकाली सन्धिपछि भारतसँग गहिरिएको ओलीको सम्बन्ध अघिल्लो प्रधानमन्त्री र नाकाबन्दीकालमा चिसिएको थियो । सामान्यकालमा नयाँ प्रधानमन्त्रीलाई हनिमुनका लागि प्राप्त हुने १०० दिनको अवधि त के, ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनेको १०० घन्टा पनि ‘चैन’ उपलब्ध भएन । उनलाई विवादमा घिसार्ने विपक्षको कांग्रेस होइन आफ्नै पार्टीका कमरेड हुन् । भेनेजुएला प्रकरणमा पञ्चतन्त्रको बाँदरप्रबृत्ति जस्तो प्रचण्डको खेल होस् वा वामदेवको चुनाव लड्ने ब्यग्रता । शिखरमा विद्यादेवीदेखि स्थानीय तहमा विद्यासुन्दरसम्म उनलाई निर्विवाद होइन विवादास्पद प्रधानमन्त्री बनाउन मात्र लागि परेका छन् । हालै बल्लबल्ल डा. गोविन्द के.सी.ले ‘स्थगित’ गरेको सोह्रौँ सत्याग्रहको अन्तर्य पनि पार्टीभित्र भन्किरहेका स्वास्थ्यका माफियाहरूको स्वार्थ रक्षा बोक्नुपर्ने विवशता थियो ।

विवादास्पद व्यापारी दुर्गा प्रसाईंको घरमा मार्सी चामलको भात खाँदै प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओली र सहअध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल

समस्याको चुरो र समाधानको सूत्र मधेसमै छ । तर, मधेसका सवालमा ओलीका अडान सबैभन्दा अनुदारमध्ये पर्छन् । पूर्वी तराईमा सिमांकनको सवाल होस् वा ‘थरुहट’ मा पहाडी जिल्ला जोड्ने कुरा होस्, ओली, कृष्ण सिटौला र शेरबहादुर देउवाको अनुदार अडानले सहमतिमा पुग्नबाट रोक्न ठूलो भूमिका खेलेको मान्नुपर्छ । यद्यपि यी तिनै जनाको निर्वाचन क्षेत्र पूर्व वा पश्चिम तराईमा (पनि) थियो ।

भारतसँगको सम्बन्धमा ठूलो आरोह–अवरोह बेहोरेका बीपी कोइरालाले आफ्नो जीवनको उत्तरार्धमा भनेका थिए– ‘हिन्दुस्तानसँग न धेरै टाढाको न नजिकको सम्बन्ध राख्नु हाम्रो चुनौती हो ।’ यो चुनौती कसरी सफलतापूर्वक बहन गर्ने भन्ने खुट्ट्याउन हामीले अझै धेरै पिँढीको नेतृत्व खर्चिनु पर्नेछ । त्यो हाम्रो पहलकदमीमा भर पर्छ । त्योभन्दा बढी भारत यो सम्बन्धलाई कस्तो गुणस्तरको बनाउन चाहन्छ भन्नेमा निर्भर गर्छ । कसैको चर्को क्रान्तिकारिता, कुनै नेताको आत्मरति वा हठले हाम्रो भूराजनीतिको कठोर यथार्थ बदलिन्न भन्ने इतिहासले देखाएको छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीको ढोकैमा थुप्रिएका समस्याहरुको समाधान खोज्न उनी कति सक्षम हुन्छन् भन्ने कांग्रेस–सत्तारुढ कम्युनिस्टले आफूहरूबीचको सम्बन्ध अबका दिनमा कसरी पुनःपरिभाषित गर्छन् भन्नेमा धेरै निर्भर गर्छ । एक–तिहाइभन्दा बढी मत संसदमा भएको कांग्रेसलाई पन्छाएर ओलीले आजका जल्दाबल्दा समस्या सुल्झाउन सक्ने छैनन् । कांग्रेसले पनि मुलुकको समस्या अब ओलीको टाउकोमा मात्र थोपरेर धर पाउने छैन । नागरिकका आँखाले प्रधानमन्त्री ओली मात्र हैन कांग्रेसको भूमिकाको पनि निगरानी गर्नेछन् । सत्तामा हुँदा मात्र मुलुकप्रति आफ्नो जिम्मेवारी ठान्ने पार्टीहरू अन्ततः सत्ताका लागि नालायक ठहरिन्छन् ।

गाउँका जनताले खानेपानी पाउन सकेका छैनन, उनको प्राथमिकतामा पानीजहाज किन्ने कुरा छ । यसका पछाडिको रहस्य बुझ्नै पर्छ । नेपालका नदीहरूमा पानीजहाज ल्याउने उनको उद्देश्यमा जनतालाई प्रलोभनले फकाउने त्यो चलाकी छ जसमा कोशी उच्च बाँध बनाउन भारतलाई दिने नियत छ भनी उनकै कमरेडहरू भन्ने गर्छन् ।

ओली एक्लै अघि बढ्न खोजे भने कि उनी असफल हुनेछन् कि मधेससंग हिजोको आफ्नो अडानबाट यतिपछि हटेर र भारतसँग यति झुकेर सम्झौता गर्नेछन्, एउटा नयाँ मानक स्थापित हुनेछ । उनले यो तत्वज्ञान पाएका छन् । त्यसैले होला सुस्तामा भारतले नेपालको भूभाग मिचेको शिकायत बोकेर काठमाडौं आउने सुस्ताबासीलाई हरेक प्रधानमन्त्रीले भेट दिन्थे, कुरा सुन्थे र सहानुभूतिपूर्वक गुनासा सुनिदिएर बाटो खर्चसहित पठाउँदथे । तर ओलीले सु्स्ताबासीलाई भेट नै नदिई निरास बनाएर पठाउनुको तात्पर्य के थियो, भनिरहनै पर्दैन । गाउँका जनताले खानेपानी पाउन सकेका छैनन, उनको प्राथमिकतामा पानीजहाज किन्ने कुरा छ । यसका पछाडिको रहस्य बुझ्नै पर्छ । नेपालका नदीहरूमा पानीजहाज ल्याउने उनको उद्देश्यमा जनतालाई प्रलोभनले फकाउने त्यो चलाकी छ जसमा कोशी उच्च बाँध बनाउन भारतलाई दिने नियत छ भनी उनकै कमरेडहरू भन्ने गर्छन् ।

गतवर्ष दशैंको माहोलबीच आफ्नै पार्टीका नेताहरूलाई पनि जानकारी नदिई ०७४ असोज १७ गते ओली नेतृत्वको तत्कालीन एमाले र प्रचण्ड नेतृत्वको माओवादी (केन्द्र) का बीच पार्टी एकीकरणको सम्झौता भयो— ‘चुनाबअघि संयुक्त मोर्चा, चुनाबपछि पार्टी एकीकरण गर्ने’ भन्ने । प्रधानमन्त्री ओलीले आफ्ना साविकका बोली वचनमा परिवर्तन गर्नुपर्ने जरुरी छ । ‘उखाने नेताको रुपमा ओली सुपरिचित हुँदैआए । उनले अब ओली युग ल्याउन सकेभने त्यो नै उनको सफलता हुनेछ । विगतमा ओलीले गरेका उखान टुक्कामा धेरैजसो तत्कालीन माओवादीका बिरूद्ध आगो ओकलिएको हुन्थ्यो । आज उनीहरू मिलेका छन् ।

तैपनि ओली ब्राण्डका केही बान्की फेरि हेरौं—
१. सरकारबिरूद्ध विरोधीहरूको यत्रो विरोध हुँदा पार्टीका कार्यकर्ताहरू अरिँगाल झैं जाईलाग्नु पर्ने हो, झिँगा भएर भन्किने होइन ।
२. मैले अरिंगाल भन्दैमा अरिँगालले टोकेजस्तै औडाहा भयो । म अब माहुरी भन्छु ।
३. वनमाराको झाडीमा पीपलको बिरुवा छोपियो भनेर पीपल हरायो भन्न मिल्दैन । एमाले पीपलको बिरुवा हो, माओवादी वनमाराको झाडी । पीपल रूख बनेपछि वनमारा आफैं खुइलिएर जान्छ ।
४. हावा भरिएको बेलुनजस्तो आकार मात्र ठूलो भएर हुँदैन, तौल पनि चाहिन्छ । रुक्मांगद नामको छेस्कोले के घोचेको थियो फ्यास्स हावा खुस्कियो । माओवादी छातेच्याउ मात्रै हो, भदौको ठूलो थोप्ला पानीले नै ठेगान लगाउँछ ।
५. हात्ती दुब्लाएर बोरामा अट्दैन, मुसो मोटाएर हात्ती हुँदैन ।
६. दुई माना दूध उम्लेर एक पाथी जाने डेक्ची भरिएजस्तै हो माओवादी, दुई मानालाई एक पाथीको भ्रम परेको छ ।
७. झुसिलेबाटै पुतली बन्ने भएपनि झुसिलेलाई पुतली भनिँदैन । झुसिले झुसिले हो, पुतली पुतली नै हो । हामी पुतली बनाएर छोड्छौं । पुतली बनाएपछि पुतली भनौंला । अहिले झुसिले हो माओवादी, पुतली होइन । पछि वामपन्थी बनाउँछौं भनेर उग्रवामपन्थी माओवादीलाई अहिले नै वामपन्थी भन्न मिल्दैन । जुनदिन हामी उसलाई रूपान्तरण गरेर वामपन्थी बनाउन सक्छौं, त्यहीदिन वामपन्थी भनौंला । हाललाई माओवादी वामपन्थी होइन ।
८. माओवादीको नेतृत्वमा सरकार बनाउन साथ दियौं । सल्लाह गरेर काम गर्न सुझाव दियौं । नउफ्री, नढल, नकुद्, जमिन हेर भन्दाभन्दै मानेन । आफ्नै खुट्टामा अल्झेर लड्यो ।
९. छोराको तिघ्रा बढेपनि बाबुलाई अभिभावक होइन भन्न मिल्दैन । माओवादीलाई यहाँसम्म ल्याएको एमालेले हो । उसलाई सुधार्न एमालेले गरेको आलोचनालाई विरोध नसम्झोस् ।
१०. एउटा झोला किन्दे भनेर कसैले भन्यो भने झोला किनिदिन सकिन्छ । त्यतिले पुगेन, एउटा हात्ती पनि किनिदे भन्ला । त्यो पनि किनिदिन सकिएला । लौ अब त्यो हात्ती यो झोलामा हालिदे भनेर निहुँ खोज्यो भने के गर्ने ?
११. सिनेमामा हिरोले हिरोइनलाई अँगालो हाल्छ, काखी च्याप्छ, हिरोइन आँसु झार्छे, एक अर्कालाई केही भयो भने पुर्पुरोमा हात राखेर रुन्छन्, जब सिनेमा सकियो केको लभ पर्नु हिरो एकातिर, हिरोइन अर्कैतिर । हामीले जति राम्रो बनाउन खोजेपनि एमाले माओवादीको सम्बन्ध त्यस्तै भयो ।
१२. गोरू नांगो देख्दा मलाई अहिलेसम्म लाज लागेको छैन ।
१३. बयलगाडा चढेर अमेरिका पुग्न सकिँदैन ।
१४. हाँगो हल्लाएर बानरले रुख ढाल्न सक्दैन ।
१५. नेपालमा गणतन्त्र अ।उनु भनेको वयल गाडामा अमेरिका पुग्नु जस्तो हो ।
१६. गधा धोएर गाई बन्दैन ।

केपी ओलीको दूतको रुपमा तत्कालीन एमाले सचिव प्रदीप ज्ञवालीलाई दिल्ली पठाएर देखाएको तावेदारी चैं असली राष्ट्रवाद हो र ! ओलीलाई प्रधानमन्त्री हुन सघाउन उनले त्यहाँ निम्न सहमती गरेकै हुन् ।

१) विवादित लिपुलेक, केरुङ र ठोरी नेपालको बाटो हुँदै भारतलाई चीनसँग ब्यापार गर्न खोल्ने सहमती जनाए ।
२) निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय एयरपोर्ट निर्माणको ठेक्का भारतलाई दिने सहमती गरेकै हुन् ।
३) प्रत्यार्पण सन्धि गर्ने प्रतिबद्धता जनाए ।
४) त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भारतीय स्काई मार्शल राख्न दिन सहमती जनाए ।
५) म्याद सकिएका जलबिद्युत आयोजनाको नवीकरण गरी भारतीय कम्पनीलाई लाईसेन्स दिने सहमती जनाए ।
७) नेपालको बाटो प्रयोग गरी भारतमा हुन सक्ने आतंककारी गतिविधिलाई नियन्त्रण गर्नका लागि त्रिभुबन अन्तराष्ट्रिय बिमानस्थलमा भारत सरकारलाई अत्याधुनिक मेशिन लगाउन सहमति गरे । ♦ चन्द्रमणि गौतमबाट

तपाईको प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार